Czy psycholog może zdiagnozować depresję bez skierowania do psychiatry?

Czy psycholog może zdiagnozować depresję bez skierowania do psychiatry? W praktyce psycholog nie ma uprawnień do postawienia medycznej diagnozy depresji, która umożliwia podjęcie leczenia farmakologicznego czy wystawienie zwolnienia lekarskiego. Wyłącznie psychiatra jako lekarz może postawić formalną diagnozę depresji, nawet jeśli pacjent zgłosi się do specjalisty bez skierowania. Psycholog natomiast przeprowadza wstępną ocenę stanu psychicznego oraz kieruje do psychiatry w przypadkach wymagających farmakoterapii [1][2][4][5].

Różnice kompetencji: psycholog a psychiatra

Najważniejsza różnica polega na zakresie kompetencji. Psychiatra posiada wykształcenie medyczne, może przepisywać leki, stawiać kliniczne diagnozy oraz wystawiać zwolnienia lekarskie. Proces diagnostyczny u psychiatry obejmuje szczegółowy wywiad, ocenę nasilenia objawów oraz wykluczenie innych przyczyn somatycznych. Stosowane są również skale diagnostyczne, takie jak Skala Becka czy Hamiltona, które pomagają w ocenie nasilenia choroby [1][2][4][5].

Psycholog natomiast dysponuje narzędziami diagnostycznymi z zakresu psychometrii: prowadzi wywiady, stosuje testy psychologiczne i analizuje funkcjonowanie emocjonalne pacjenta. Psycholog nie przepisuje leków i nie podejmuje decyzji o farmakoterapii, lecz udziela wsparcia psychoterapeutycznego. W przypadkach, gdy samo wsparcie psychologiczne jest niewystarczające, konieczne jest skierowanie pacjenta do psychiatry [2][3][6].

Proces diagnozy depresji: rola każdego specjalisty

Diagnoza depresji opiera się na szczegółowym wywiadzie klinicznym, analizie sytuacji życiowej pacjenta, ocenie nasilenia objawów oraz wykluczeniu zaburzeń somatycznych. Lekarz psychiatra stosuje narzędzia takie jak Skala Depresji Becka (subiektywna ocena nasilenia objawów), Skala Hamiltona (obiektywna ocena nasilenia) czy SHAPS (pomiar anhedonii) [2][4].

Psycholog zajmuje się wstępną oceną depresji poprzez wywiad, testy i obserwację zachowań pacjenta – wskazuje na obecność problemów emocjonalnych i rozpoznaje wzorce myślowe. Jeśli psycholog zauważy objawy spełniające kryteria depresji, zaleca konsultację z psychiatrą w celu postawienia oficjalnej diagnozy i rozważenia leczenia farmakologicznego [2][3][4].

Do psychiatry można zgłosić się bez skierowania. Formalności nie wymagają skierowania ani od lekarza rodzinnego, ani psychologa. Pacjent samodzielnie decyduje o wizycie u lekarza psychiatry [6].

Kiedy psycholog, a kiedy konieczny psychiatra?

Psycholog to właściwy wybór w przypadku łagodnych lub umiarkowanych objawów depresji, kiedy możliwe jest leczenie za pomocą psychoterapii, zwłaszcza poznawczo-behawioralnej. Psychoterapia zmienia negatywne schematy myślenia, pozwala radzić sobie z problemami na poziomie emocjonalnym i behawioralnym [3][10].

W przypadkach ciężkich, przewlekłych lub zagrażających życiu (np. z myślami samobójczymi), konieczna jest interwencja psychiatryczna. Lekarz psychiatra dokonuje oceny ryzyka, analizuje objawy utrzymujące się dłużej niż 2 tygodnie oraz decyduje o włączeniu farmakoterapii [4][5]. To także psychiatra odpowiada za monitorowanie efektów leczenia i ewentualne modyfikacje farmakoterapii.

Kluczowa jest współpraca psychologa i psychiatry – szczególnie w procesie diagnozy oraz leczenia, które często łączy oba podejścia: psychoterapię i leczenie farmakologiczne. Współpraca ta zwiększa skuteczność terapii i poprawia dobrostan pacjenta [3][6][10].

Objawy a ścieżka diagnozy bez skierowania

Gdy objawy depresji utrzymują się ponad 2 tygodnie lub intensyfikują się, pacjent powinien skonsultować się ze specjalistą. Może udać się bezpośrednio do psychiatry – bez skierowania od psychologa czy lekarza rodzinnego [4][6]. Lekarz rodzinny natomiast odgrywa rolę w przypadku objawów psychosomatycznych, kierując pacjenta do psychiatry, jeśli obserwuje niepokojące sygnały (bóle głowy, mięśni, brzucha) [1].

Psycholog przeprowadza wyjściową ocenę i w razie potrzeby wydaje zalecenie konsultacji psychiatrycznej, natomiast decyzja o leczeniu farmakologicznym należy wyłącznie do lekarza psychiatry. Bez diagnozy psychiatry i jego zgody nie można rozpocząć stosowania leków ani uzyskać zwolnienia lekarskiego [2][6].

Obecne standardy kompleksowej opieki nad pacjentem

Współczesne podejście do diagnozowania i leczenia depresji opiera się na interdyscyplinarnej współpracy. Psycholog odpowiada za ocenę psychologiczną, prowadzenie psychoterapii i monitorowanie postępów terapii, natomiast psychiatra analizuje stan medyczny, wystawia diagnozę oraz – w razie potrzeby – włącza farmakoterapię [1][3][6].

Farmakoterapia i psychoterapia są często uzupełniającymi się metodami leczenia depresji, pozwalając lepiej dostosować terapie do indywidualnych potrzeb pacjenta. Terapia psychologiczna pomaga zmienić nieadaptacyjne wzorce myślenia, natomiast farmakoterapia wpływa na chemię mózgu, łagodząc objawy na poziomie neurobiologicznym [2][10].

Podsumowanie

Psycholog nie może zdiagnozować depresji w sensie klinicznym ani rozpocząć farmakoterapii – ten zakres zarezerwowany jest dla psychiatrów. Nie jest wymagane skierowanie na wizytę u psychiatry, pacjent może zgłosić się bezpośrednio. Psycholog oferuje wstępną ocenę i prowadzi psychoterapię, ale zawsze w sytuacji podejrzenia depresji wymagającej leczenia farmakologicznego powinien kierować pacjenta do psychiatry. Współpraca obu specjalistów zapewnia najpełniejszą i najbardziej skuteczną opiekę nad osobą z objawami depresji [1][2][3][4][6][10].

Źródła:

• [1] https://psychomedic.online/depresja-kto-diagnozuje-w-jaki-sposob-stawiana-jest-diagnoza/
• [2] https://psychomedic.pl/depresja-i-jej-leczenie-kiedy-do-psychiatry-a-kiedy-do-psychologa/
• [3] https://psychologopeda.pl/do-kogo-zwrocic-sie-po-pomoc-w-walce-z-depresja-do-psychologa-czy-psychiatry/
• [4] https://www.centrumdobrejterapii.pl/materialy/depresja-diagnoza-leczenie-rokowania/
• [5] https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/choroby/69882,depresja
• [6] https://www.medicover.pl/zdrowie/psychiczne/depresja/lekarz/
• [8] https://pokonajlek.pl/kto-leczy-depresje-psycholog-czy-psychiatra/
• [10] https://strefawiedzy.swps.pl/artykuly/psychoterapia-vs-farmakoterapia-depresji