Czy nerwica lękowa może być dziedziczna?

Czy nerwica lękowa może być dziedziczna? Skłonność do zaburzeń lękowych, potocznie określanych jako nerwica lękowa, wykazuje komponent genetyczny — jednak dziedziczenie to nie odbywa się w prosty sposób i nie gwarantuje rozwoju choroby[4][5][3].

Na czym polega dziedziczność nerwicy lękowej?

Podstawowa odpowiedź: czynniki genetyczne odpowiadają za około 30–35% ryzyka wystąpienia zaburzeń lękowych[5][1]. Oznacza to, że geny rzeczywiście odgrywają istotną rolę, jednak nie determinują automatycznie rozwoju choroby, a pozostała część ryzyka wiąże się z wpływem środowiska, wychowania i doświadczeń psychicznych[4][1][2].

Dziedziczenie zaburzeń lękowych nie polega na obecności pojedynczego genu — ryzyko zwiększa się przez sumowanie wielu wariantów genetycznych, z których każdy oddziałuje niewielkim stopniem. Tego typu dziedziczność określa się jako wielogenową i złożoną[6][5]. Częściej niż dziedziczenie konkretnej choroby obserwuje się dziedziczenie podatności na występowanie lękliwości lub reaktywności emocjonalnej[1][3].

Genetyka a nerwica lękowa

Badania rodzinne i bliźniacze wykazały, że dziedziczność zaburzeń lękowych sięga wspomnianych 30–35%[5][1]. Obecność takich zaburzeń u rodziców podnosi prawdopodobieństwo ich wystąpienia u dzieci, jednak nie oznacza konieczności zachorowania w każdym przypadku[1][4]. To, czy nerwica się rozwinie, zależy również od dużego zestawu czynników niesprzyjających bądź ochronnych obecnych w środowisku życia.

Omawiając genetyczną podatność, warto wspomnieć o konkretnych genach. Do najczęściej badanych należy gen transportera serotoniny, choć dotychczas nie udało się zidentyfikować jednego genu kluczowego dla powstania zaburzeń lękowych. Ustalono natomiast, że liczne warianty pojedynczych nukleotydów (polimorfizmy) mają sumaryczny efekt na ryzyko[5][6].

Należy pamiętać, że niektóre warianty genetyczne zwiększające podatność na zaburzenia lękowe mogą także predysponować do innych chorób psychicznych, jak depresja czy zaburzenia nastroju, co komplikuje obraz dziedziczenia[6][9].

Epigenetyka i wpływ środowiska

Poza bezpośrednią dziedzicznością, duże znaczenie mają mechanizmy epigenetyczne. Obejmują one zmiany w ekspresji genów zależne od wpływu środowiska — może to być na przykład długotrwały stres lub trauma we wczesnym dzieciństwie[2][10]. Mechanizmy, takie jak metylacja DNA czy modyfikacje histonów, mogą wpływać na funkcjonowanie genów bez zmiany samej sekwencji nukleotydów i są potencjalnie przekazywane między pokoleniami w sposób pozagenowy[2][10].

Interakcja genów ze środowiskiem (G×E) jest dziś uznawana za kluczową: geny mogą zwiększać wrażliwość na negatywne doświadczenia, podczas gdy pozytywne warunki wychowawcze zmniejszają skutki obecności wariantów ryzyka[4][2][6].

Neurobiologia i obrazy mózgu

Współczesne badania neuroobrazowe — w tym fMRI — wskazują na rodzinne różnice w zakresie połączeń mózgowych, które mają związek z lękliwością. Przykładowo funkcjonalne połączenia w rejonach „rozszerzonego ciała migdałowatego” wykazały dziedziczność cech lękowych w badaniach z udziałem ludzi oraz zwierząt, co sugeruje istnienie dziedziczonych wzorców neurobiologicznych sprzyjających lękowi[3][2]. Neurobiologia lęku opiera się ponadto na działaniach układów neuroprzekaźników, zwłaszcza serotoninergicznego i noradrenergicznego[5][3].

Znaczenie czynników psychospołecznych i temperamentu

Analizując przyczyny zaburzeń lękowych, nie można pominąć czynników psychospołecznych — modelowania zachowań lękowych przez najbliższych, stylu przywiązania i stresujących przeżyć. Wczesne cechy temperamentu, takie jak wysoka reaktywność czy tendencja do unikania, są częściowo dziedziczne i zwiększają podatność na rozwój zaburzeń lękowych w dorosłości[1][3][7]. Uważa się, że środowiskowa ekspozycja na niekorzystne czynniki, zwłaszcza wrażliwym okresie dzieciństwa, może ujawnić genetyczną podatność na lęk[4][2].

Podsumowanie – dziedziczność nerwicy lękowej w świetle współczesnej wiedzy

Nerwica lękowa faktycznie posiada dość istotny, choć nienadrzędny komponent dziedziczny. Około 30–35% ryzyka rozwoju zaburzeń lękowych wynika z podatności genetycznej, ale rozwój choroby wymaga współudziału czynników środowiskowych, epigenetycznych oraz psychospołecznych[5][1][4].

Dziedziczność nie oznacza nieuchronności — obecność zaburzeń lękowych w rodzinie zwiększa prawdopodobieństwo ich wystąpienia, ale nie przesądza o zachorowaniu. Najnowsze badania potwierdzają złożony charakter tego ryzyka, podkreślając znaczenie wczesnej profilaktyki i wsparcia u osób z obciążeniem rodzinnym czy lękowym temperamentem[2][10].

Źródła:

1. https://bettermornings.pl/czy-zaburzenia-lekowe-sa-dziedziczne/
2. https://stajacsiesoba.pl/czy-nerwica-moze-byc-dziedziczna/
3. https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news,30506,sklonnosc-do-zaburzen-lekowych-jest-dziedziczna.html
4. https://portal.abczdrowie.pl/czy-nerwica-jest-dziedziczna/6956116748741120a
5. https://leki.pl/na/zaburzenia-lekowe/etiologia/etiologia-90-1/
6. https://osrodekpodroz.pl/czy-choroby-psychiczne-sa-dziedziczne/
7. https://psychomedic.pl/jakie-sa-przyczyny-fobii-czy-fobie-sa-dziedziczne-czy-wynikaja-z-doswiadczen-zyciowych/
8. https://pokonajlek.pl/czy-mozna-odziedziczyc-leki-po-rodzicach/
9. https://www.superego.com.pl/czy-zaburzenia-psychiczne-moga-byc-dziedziczne/
10. https://podyplomie.pl/psychiatria/30766,trauma-dziedziczona