Jak rozpoznać dwubiegunówkę u siebie lub bliskiej osoby?

Choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD) to poważne przewlekłe zaburzenie psychiczne objawiające się naprzemiennymi epizodami manii (lub hipomanii) i depresji, które mają znaczny wpływ na codzienne funkcjonowanie, życie zawodowe i relacje społeczne[1][2][3][6][7]. Wczesne rozpoznanie tych wahań nastroju jest kluczowe dla szybkiej interwencji i poprawy jakości życia osób dotkniętych zaburzeniem oraz ich bliskich[1][2][5].

Czym jest choroba afektywna dwubiegunowa?

ChAD to przewlekłe zaburzenie nastroju charakteryzujące się nawracającymi fazami skrajnego podwyższenia (mania lub hipomania) i obniżenia nastroju (depresja), przeplatanymi okresami bezobjawowej remisji[3][6][7][10]. Rozwijając się zwykle we wczesnej dorosłości, zaburzenie to ma charakter nawrotowy, co oznacza powtarzające się epizody w ciągu życia, trwające zazwyczaj tygodnie lub miesiące[1][6][7]. Do prawidłowej diagnozy konieczne jest wystąpienie co najmniej dwóch epizodów (mania lub depresja)[3].

Kluczowym aspektem jest wielość typów ChAD. Wyróżniamy przede wszystkim:

• ChAD typu I – przynajmniej jeden pełnoobjawowy atak manii (zwykle wymagający hospitalizacji), rozdzielony jednym lub więcej epizodami depresyjnymi[1][3][5][6].
• ChAD typu II – przynajmniej jeden epizod hipomanii (łagodniejszy przebieg) i przewaga epizodów depresyjnych[1][3][5][6].

Objawy manii i hipomanii

Mania to stan patologicznie podwyższonego nastroju i nadmiernej energii. Najczęściej obserwuje się:

• znaczny wzrost aktywności, impulsywność, ryzykowne zachowania,
• nadmierną gadatliwość, gonitwę myśli,
• zmniejszoną potrzebę snu (często poniżej 4 godzin na dobę),
• euforię, nadmierną pewność siebie,
• zwiększone pobudzenie[2][3][4].

Hipomania to łagodniejsza postać manii, również objawiająca się wzmożoną aktywnością, poczuciem siły, mniejszą potrzebą snu, ale bez znacznego rozhamowania i utraty kontroli nad zachowaniem[1][3][5][6].

Oba stany mogą prowadzić do konfliktów w rodzinie lub otoczeniu zawodowym oraz znacznie zaburzać codzienne funkcjonowanie[1][2][5].

Objawy depresji w ChAD

Epizod depresyjny w ChAD objawia się:

• obniżonym nastrojem utrzymującym się przez tygodnie,
• utrata przyjemności z codziennych aktywności (anhedonia),
• zmęczeniem, spowolnieniem psychoruchowym,
• poczuciem winy, bezwartościowości lub beznadziei,
• problemy ze snem, trudności z porannym wstawaniem,
• zaniedbywaniem higieny osobistej[1][2][3][5][7].

W skrajnych przypadkach mogą pojawić się myśli samobójcze, które wymagają pilnej pomocy specjalistycznej[3][5]. Faza depresyjna często dominuje w przebiegu ChAD typu II, co znacznie utrudnia wczesne rozpoznanie tej odmiany zaburzenia[1][6].

Epizody mieszane i szybka zmiana faz

W przebiegu choroby mogą występować epizody mieszane, co oznacza występowanie jednocześnie objawów manii i depresji – na przykład połączenie gonitwy myśli z poczuciem beznadziei[4][6][7]. Dla części chorych problemem jest tzw. rapid cycling, czyli szybka zmienność faz – wystąpienie czterech lub więcej epizodów (manii, depresji lub mieszanych) w ciągu roku[3]. Szybkie zmiany faz znacznie pogarszają rokowanie i utrudniają stabilizację życia codziennego.

Jak rozpoznać dwubiegunówkę u siebie?

Najważniejsze jest monitorowanie wahań nastroju, poziomu energii i zachowań. Typowe oznaki, które powinny wzbudzić czujność:

• skrajne zmiany nastroju (od euforii do głębokiego smutku) niezwiązane z wydarzeniami zewnętrznymi,
• okresy nadmiernej aktywności i nadmiernej pewności siebie naprzemiennie z apatią,
• trudności w pracy, nauce lub relacjach społecznych wywołane przez nietypowe zachowanie,
• zaburzenia snu – krótki lub wręcz przeciwnie, zbyt długi sen,
• nawroty powyższych objawów, przeplatane okresami względnego spokoju[1][2][5].

Obserwacja cykliczności i wpływu objawów na codzienne funkcjonowanie stanowi podstawę do dalszej diagnostyki psychiatrycznej. Jeśli objawy mają znaczący wpływ na życie zawodowe lub prywatne i utrzymują się przez dłuższy czas, niezbędna jest konsultacja z lekarzem psychiatrą[1][2][5].

Jak rozpoznać dwubiegunówkę u bliskiej osoby?

W przypadku rodziny lub bliskich obiektywniejsze jest zauważenie skrajnych zachowań i utraty równowagi emocjonalnej. Czynniki alarmujące to:

• okresowa nadaktywność, gadatliwość, podejmowanie nieprzemyślanych decyzji,
• nawracające okresy izolacji społecznej, rezygnacji, zaniedbywania siebie,
• widoczna zmiana w poziomie motywacji lub wydajności,
• trudności w utrzymaniu więzi, wybuchy gniewu lub irytacji,
• powtarzające się cykle tych zachowań niezależne od sytuacji zewnętrznych[2][5].

Szczególnie ważne jest, by nie lekceważyć sygnałów mogących świadczyć o myślach samobójczych lub całkowitym odcięciu się od otoczenia, a w przypadku ich wystąpienia – szukać pilnej pomocy specjalisty[3][5].

Współczesne podejście do rozpoznawania i leczenia ChAD

Obecne standardy leczenia podkreślają znaczenie wczesnego rozpoznania poprzez edukację, zarówno osób dotkniętych ChAD, jak i ich rodzin. Wskazuje się na konieczność podejmowania terapii łączonej, obejmującej zarówno leki stabilizujące nastrój, jak i psychoterapię[3][6]. ChAD jest drugą najczęstszą przyczyną niezdolności do pracy z powodów psychiatrycznych, a jej objawy nieleczone prowadzą często do powtarzających się hospitalizacji, konfliktów rodzinnych i wykluczenia społecznego[1].

Szybkie rozpoznanie zmian faz, systematyczne monitorowanie objawów i świadomość znaczenia regularnej terapii znacząco poprawiają prognozy dotyczące jakości życia chorych i ich rodzin[3][6][7].

Podsumowanie: kluczowe elementy procesu rozpoznawania

• ChAD to przewlekłe zaburzenie nastroju obejmujące fazy manii (lub hipomanii) i depresji[1][2][3][6][7][8].
• Najważniejsze objawy manii to nadmierna energia, euforia, znacznie zmniejszona potrzeba snu i gonitwa myśli[2][3][4].
• Faza depresyjna to długotrwałe obniżenie nastroju, anhedonia, zmęczenie, zaniedbywanie obowiązków i siebie[1][2][3][5][7].
• Obserwuj cykliczność i wpływ objawów na życie zawodowe i społeczne[1][2][5].
• Wczesna konsultacja psychiatryczna pozwala na skuteczne leczenie i ograniczenie negatywnych konsekwencji ChAD[3][6][7].

Źródła:

1. https://recepta.pl/artykuly/choroba-dwubiegunowa-co-to-jest-i-jak-ja-rozpoznac-objawy-i-leczenie
2. http://pacjent.gov.pl/aktualnosc/choroba-afektywna-dwubiegunowa-jak-ja-rozpoznac
3. https://www.damian.pl/zdrowie-psychiczne/choroba-afektywna-dwubiegunowa/
4. https://vissalutis.pl/blog/choroba-dwubiegunowa-powody-objawy-leczenie/
5. https://niewidacpomnie.org/2024/03/30/choroba-afektywna-dwubiegunowa-objawy-diagnoza-leczenie/
6. https://mentalpath.pl/choroba-afektywna-dwubiegunowa-chad-objawy-leczenie/
7. https://gemini.pl/poradnik/zdrowie/choroba-afektywna-dwubiegunowa-czym-sie-objawia/
8. https://www.doz.pl/czytelnia/a13145-Choroba_afektywna_dwubiegunowa_ChAD__objawy_przyczyny_leczenie
9. https://mindhealth.pl/co-leczymy/leki-i-fobie/choroba-afektywna-dwubiegunowa
10. https://podyplomie.pl/psychiatria/30775,co-to-jest-chad